โรงเรียนสระบุรีวิทยาคมเป็นโรงเรียนที่รู้จักกันดีมาตั้งแต่เก่าก่อนในนามโรงเรียนประจำจังหวัดชาย และเรียกกันย่อๆว่าโรงเรียนชาย จัดตั้งขึ้นเมื่อพุทธศักราช 2445 (ร.ศ.120) มีอายุ ประมาณ 97 ปี ประวัติความเป็นมาเท่าที่ค้นได้จากสมุดหมายเหตุรายวันของโรงเรียน (ฉบับ พ.ศ. 2503) สมุดหมายเหตุและบทความอื่นที่กล่าวพาดพิงมาถึงโรงเรียนสระบุรีวิทยาคม ตลอดจนสืบถามคนรุ่นเก่า ที่เคยศึกษาเล่าเรียนโรงเรียนนี้มาก่อน พอจะเรียบเรียงได้แต่เพียงสังเขป โดยแบ่งเป็นสมัยๆ คือ
ระยะเริ่มแรก
ใน พ.ศ. 2445 โรงเรียนได้ถือกำเนิดขึ้นที่วัดศาลาแดง อันมีพระปลัดบุญ เจ้าอาวาสวัดศาลาแดงในสมัยนั้นเป็นผู้ริเริ่มจัดตั้งขึ้น เปิดทำการสอนนักเรียนเมื่อวันที่ 28 เมษายน พ.ศ. 2445 (ร.ศ.120) โดยใช้ศาลาการเปรียญ(หลังเก่า)เป็นสถานที่เรียนและขนานนามว่า โรงเรียนวัดศาลาแดง พระปลัดบุญทำหน้าที่เป็นครูใหญ่ โรงเรียนได้เจริญขึ้นตามลำดับจนต้องให้นักเรียนเรียนกันข้างศาลาวัดบ้าง ในวิหารบ้าง พระปลัดบุญเป็นครูใหญ่ จนถึงปีใดไม่ปรากฏ ครูใหญ่คนต่อมาคือ ขุนสมบัติยาภิรมย์ (บุญชู สิงหไพศาล) และนายชุ่ม (ไม่ทราบ นามสกุล) ดำเนินงานต่อมาจนถึง พ.ศ. 2455 นับได้ 11 ปี ในสมัยนี้ได้เปิดทำการสอนถึงชั้นใด ไม่ปรากฏในหมายเหตุ แต่ได้พบหลักฐานจากทะเบียนนักเรียนโรงเรียนประจำจังหวัดเล่มแรก ได้จำหน่ายนักเรียนออกเมื่อวันที่ 30 มิถุนายน 2456 ผลการเรียน กำลังเรียนชั้น ม.2 จึงสันนิษฐานว่า ในสมัยแรกโรงเรียนวัดศาลาแดงคงจะเปิดสอน ตั้งแต่ชั้นมูลถึงชั้นมัธยมปีที่ 1ระยะปรับปรุง
พ.ศ. 2456 2462 นายทองอยู่ คัมภิรานนท์ ดำรงตำแหน่งครูใหญ่ ได้ย้ายโรงเรียนจาก วัดศาลาแดงไปที่วัดศรีบุรีรตนาราม (วัดปากเพรียว) ประชาชนได้ร่วมใจกันสละเงินสร้างอาคารเรียนขึ้นหนึ่งหลัง เป็นเงิน 5,771.50 บาท ปัจจุบันเป็นอาคารเรียนหลังหนึ่งของโรงเรียนเทศบาล 2 ได้เปลี่ยนนามโรงเรียนตามสถานที่ว่า โรงเรียนวัด ปากเพรียว ชื่อนี้ได้ใช้มาจนกระทั่งกระทรวงศึกษาธิการ ซึ่งพระยาธรรมศักดิ์มนตรีเป็นอัครมหาเสนาบดี ได้ขนานนาม โรงเรียนทั่วประเทศที่เปิดทำการสอนถึงชั้นมัธยมศึกษาและตั้งอยู่ที่จังหวัดว่า โรงเรียนประจำ จังหวัด จึงเปลี่ยนชื่อเป็น โรงเรียนประจำจังหวัดสระบุรี ทางด้านการเรียนการสอนได้ขยายชั้นเรียนเปิดชั้น ม. 2 พ.ศ. 2456 และ ม. 3 ระหว่างปี พ.ศ. 2457 2459 (ไม่มีหลักฐานบ่งชัด ว่าเป็นปีใด) ชั้น ม. 3 เป็นชั้นสูงสุดของโรงเรียน ครูใหญ่คนต่อมาในระหว่างที่อยู่วัดศรีบุรีรตนารามคือ นายบุญนาค ดิษพงษ์, นายมี ศาลีชีวัน, นายสิงห์ วาณิชยานนท,์ นายทองอยู่ หงส์ประเสริฐ และนายฟู คชพิมพ์พ.ศ. 2480 นายสกล สิงหไพศาล ซึ่งดำรงตำแหน่งครูใหญ่มาตั้งแต่ พ.ศ. 2476 ได้มีการย้ายสถานที่ ของโรงเรียน กล่าวคือสถานที่เดิมมีปัญหาเรื่องกรรมสิทธิ์ที่ดิน สถานที่คับแคบ ขาดสนาม ขาดความสวยงาม นายฟู คชพิมพ์ ซึ่งดำรงตำแหน่งศึกษาธิการจังหวัดสระบุรี เป็นกำลังสำคัญของบประมาณซื้อที่ดินและสร้างอาคารเรียนใหม่ ซึ่งสถานที่นั้นปัจจุบันคือ วิทยาลัยอาชีวศึกษาสระบุรี ระยะนี้ทางโรงเรียนเปิดสอนชั้น มัธยมศึกษา แต่เพียงระดับเดียว ครูใหญ่อาจารย์ใหญ่ที่ดำรงตำแหน่งเป็นลำดับต่อๆมาคือ นายไพศาล มั่นเสมอ, นายเจษฎ์ ปรีชานนท์, นายโปร่ง ส่งแสงเติม จนถึงนายสันทัด เมี้ยนกำเนิด โรงเรียนได้ปรับปรุง และ ขยายระดับ การเรียนขึ้นถึงระดับเตรียมอุดมศึกษา เมื่อปี พ.ศ. 2496 สถานที่เรียนจึงไม่เพียงพอ พลตำรวจเอก ประมาณ อดิเรกสาร ได้อุทิศเงินซื้อที่ดิน 18 ไร่ 80 ตารางวาให้ และ ได้ช่วยเหลือติดต่อขอเงิน ก.ศ.ส. เพื่อ ซื้อที่ดินเพิ่มอีก 13 ไร่ 1 งาน 14 ตารางวา และสร้าง อาคารเรียนเป็นตึกสองชั้นหลังคาทรงไทย 32 ห้องเรียน สิ้นเงิน ก.ศ.ส. จำนวน 4,760,000 บาท สร้างเสร็จเมื่อเดือนธันวาคม 2499 นายสันทัด เมี้ยนกำเนิด ซึ่งดำรงตำแหน่งอาจารย์ ใหญ่ ได้ย้ายโรงเรียนไปที่อาคารใหม่เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม 2499 และได้ดำรงตำแหน่งนี้มา จนถึง พ.ศ. 2510
ระยะเข้าโครงการพัฒนาการศึกษา
นายเจตน์ แก้วโชติ ย้ายเข้ามาดำรงตำแหน่งอาจารย์ใหญ่โรงเรียนสระบุรีวิทยาคม เมื่อ พ.ศ. 2511 เป็นระยะหัวเลี้ยวหัวต่อที่จะเปลี่ยนแปลงแนวทางการจัดการศึกษาตามโครงการพัฒนาการศึกษาโรงเรียนศึกษา แบบประสม (คมส.) โดยหลักการของโครงการนี้จะขยายหลักสูตรการสอนให้กว้างขวางยิ่งขึ้น เพื่อให้นักเรียนมีโอกาสเลือกเรียนตามความสามารถความสนใจและความต้องการของท้องถิ่น โดยที่นักเรียนแต่ละคนต้องเรียนวิชาบังคับเหมือนกันหมดแต่เรียนวิชาเลือกต่างกัน ระยะนี้จึงเป็นระยะที่ต้องพัฒนาอาคารสถานที่ อุปกรณ์ การศึกษา ครูอาจารย์ และผู้บริหารโรงเรียน การสร้างอาคารต่าง ตาม พ.ร.บ. เงินกู้เพื่อพัฒนา การศึกษาโรงเรียนมัธยมแบบประสม (คมส.) เริ่มในปี พ.ศ. 2511 แต่ต้องรอคอยเรื่อยมา จนถึงปลายปี พ.ศ. 2514 จึงเริ่มลงมือ ก่อสร้าง และเสร็จสิ้นในเดือนตุลาคม 2515 อาคารสถานที่ๆก่อสร้างคือ อาคารเรียนวิทยาศาสตร์และห้องสมุด 1 หลัง หอประชุม-โรงอาหาร 1 หลัง โรงฝึกงานช่างต่างๆ 5 หลัง บ้านพักครู 20 หลัง บ้านพักภารโรง 4 หลัง และ ส้วมนักเรียน 2 หลัง ในปีนี้ทางกระทรวงศึกษาธิการได้พิจารณาเห็นสมควรที่จะปรับปรุงการศึกษาระดับ มัธยมศึกษาให้เหมาะสมและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น จึงให้โรงเรียนสหายหญิงรวมกับโรงเรียน สระบุรี โดยใช้ชื่อว่า โรงเรียนสระบุรีวิทยาคม จัดเป็นสหศึกษาตามคำสั่งประกาศ ณ วันที่ 24 มีนาคม 2515 และทางกรมสามัญ ศึกษาได้แต่งตั้งให้นายเจตน์ แก้วโชติ ดำรงตำแหน่งอาจารย์ใหญ่ต่อมาวันที่ 1 ตุลาคม พ.ศ. 2517 นายลือชา สร้อยพาน ได้รับแต่งตั้งให้มาดำรงตำแหน่งอาจารย์ใหญ่ โรงเรียนสระบุรีวิทยาคมแทนนายเจตน์ แก้วโชติ และได้เลื่อนตำแหน่งเป็นผู้อำนวยการ โรงเรียนตั้งแต่วันที่ 1 มิถุนายน 2521 การพัฒนาปรับปรุงโรงเรียนที่สำคัญๆ ในระยะนี้คือ ได้รับงบประมาณเงินกู้จากธนาคารแห่งประเทศไทยสร้างอาคารเรียน 1 หลัง (อาคาร 2) ขนาด 24 ห้องเรียน โดยรื้ออาคารเรียนทรงไทยส่วนด้านทิศ เหนือออก ก่อสร้างอาคารชั่วคราว 2 หลัง อาคารคหกรรม 1 หลัง สร้างเสร็จในปี พ.ศ. 2518 และในปีนี้ได้ปรับปรุงสนามฟุตบอลให้ใช้การได้เป็นอย่างดี ปี พ.ศ. 2520 ได้รับงบประมาณสร้างบ้านพักครู 2 หลัง ขุดบ่อน้ำ บาดาล สร้างหอถังเก็บน้ำพร้อมเครื่องสูบ 2 แห่ง ปี พ.ศ. 2522 ได้รับงบประมาณสร้าง อาคารเรียน 3 ชั้น 24 ห้องเรียน 1 หลัง (อาคาร 3) สร้างเสร็จเมื่อเดือนพฤศจิกายน 2522 และได้ย้ายห้องเรียนจากอาคารสหายหญิงมาทั้งหมด และในปีนี้ทางโรงเรียนได้รับ งบประมาณซื้อที่ดินด้านหลัง ของโรงเรียนเพิ่มอีกจำนวน 23 ไร่เศษ
ในเดือนมีนาคม 2526 นายลือชา สรอยพาน ได้รับแต่งตั้งให้ไปดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียน อยุธยาวิทยาลัย จังหวัดพระนครศรีอยุธยา และนายสมชาติ รัตนถาวร ผู้อำนวย การโรงเรียนชัยนาทพิทยาคม จังหวัดชัยนาท ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนสระบุรีวิทยาคม จนถึงวันที่ 9 ธันวาคม 2530 ได้ย้ายไปช่วยราชการที่กรมสามัญ ศึกษา และนายสมพงษ์ รุจิรวรรธน์ ผู้อำนวยการโรงเรียนปากช่อง จังหวัด นครราชสีมา ได้รับแต่งตั้งให้มารักษาราชการในตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนสระบุรีวิทยาคม ซึ่งต่อมาในปี พ.ศ. 2533 ได้รับแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนสระบุรีวิทยาคม และผู้อำนวยการ สามัญศึกษาจังหวัด สระบุรี ได้มีการพัฒนาปรับปรุงโรงเรียนทั้งในด้านวิชาการ บุคลากรและ อาคารสถานที่ๆ สำคัญๆในระยะนี้ คือ ได้รับความอนุเคราะห์จากผู้ปกครองนักเรียนชั้น ม.2, ม.3, ม.5, ม.6 ปีการศึกษา 2532 บริจาคเงินสร้างถนนคอนกรีตเสริมเหล็กจากประตูทางเข้าด้านทิศใต้ผ่านหน้าอาคาร 1 และหลังเสาธงชาติเชื่อมติดกับเส้นเดิมที่ บริเวณด้านหน้า หอประชุม ซึ่งทำการก่อสร้างแล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2533 ทั้งสองรายการนี้ใช้เงินที่ได้รับบริจาค ทั้งสิ้นประมาณ 700,000 บาท
ในเดือนตุลาคม 2534 นายสมพงษ์ รุจิรวรรธน์ ได้รับแต่งตั้งให้ไปรักษาราชการในตำแหน่ง ผู้อำนวยการ โรงเรียนฤทธิยะวรรณาลัย กรุงเทพมหานคร และนายประกอบ รุ่งสัมพันธ์ ผู้อำนวยการโรงเรียนโคกกระเทียม วิทยาลัย จังหวัดลพบุรี ได้รับแต่งตั้งให้มารักษาราชการในตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนสระบุรีวิทยาคม และผู้อำนวยการสามัญศึกษาจังหวัดสระบุรี และในปี พ.ศ. 2535 ได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการโรงเรียนสระบุรีวิทยาคม ซึ่งได้มีการพัฒนาโรงเรียนในด้านวิชาการบุคลากรของโรงเรียน โดยสนับสนุนบุคลากรของ โรงเรียนเข้ารับการอบรม และเสริมสร้างความรู้ในด้านต่างๆ อันเป็นประโยชน์ต่อการเรียน การสอนและความก้าวหน้าทางวิชาการ ด้านการกีฬาได้ให้การสนับสนุนทีมกีฬาของโรงเรียนเข้าร่วมการแข่งขันรายการต่างๆ จนประสบความสำเร็จในหลายรายการ และด้านการพัฒนาอาคารสถานที่ ได้รับงบประมาณจากทางราชการ จำนวน 6,153,000 บาท จัดสร้างหอประชุม-โรงอาหารแบบ ล./27 จำนวน 1 หลัง และได้รับการสนับสนุนจากผู้ปกครองนักเรียนและบริษัทในเครือปูนซิเมนต์ไทย ดำเนินการจัดสร้างสวนเฉลิมพระเกียรติ 90 ปี สมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนีฯ สวนเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษามหาราชินี และอาคารเฉลิมพระเกียรติ 60 พรรษามหาราชินี (อาคารพยาบาล) 1 หลัง เพื่อเป็นประโยชน์ต่อโรงเรียนและชุมชนต่อไป
